|
Pa le Tijob’al Europeo che ub’anik le eta’manik che chak (CEDEFOP, pa le utz’ib’ pa inglés) are le rachoch le Unión Europea kub’an uya’ik le tijonik rachi’l le eta’manik rech le chak. Le jawi k’o wi le komo rech le uk’a’mal chak pa kaqiq’ kusuj sib’alaj chakub’al che le kuya ub’anik le (EFP) rech Europa. Le chakub’al are kuk’ulmaj: |
![]() |
Kiq’ab’im ruk le Comisión Europea, CEDEFOP kub’an le chak sib’alaj rutzil che uto’ik le ub’anik umajik le kchilb’ex che ECVET che 2009, ub’anik ukojik rachi’l le Consejo Europeos. We ub’e le chak che le europeo are wokom che uya’ik le uq’axexik rachi’l le umolik rib’ le eta’manik, kuya chike le winaqib’ che le kuwichij le eta’manik, kub’an rilik le le keta’mab’al kiriqom pa nik’aj tinamit chik.
CEDEFOP uk’amom b’ik le unik’oxik rij rachi’l uchomam jas ukojik le kuwichij le eta’manik rech pa le k’alsemal, pale chak, pa le eta’manem. We tijonik a re kuya ub’ixik le nim uq’ij le ub’anik le wuj che kuk’am ub’e le tijonik che le UE, pa we qatinamit rachi’l pa le k’i ajchakib’, rachii’l ajya’l chak che le jas ukojik le eta’manem b’anom che uk’iysaxik le na’oj, eta’amen, rech resaxik le k’axk’ol k’o pa le unimasaxik le tijonik rachi’l le winaq ke’pe che le kitijoxik kib’, rachi’l le uya’ik le tijonik chaqe..
CEDEFOP are kub’an rutzirsaxik le chak are qas kilik le eta’manik, kuya chike le nimakeqle’n che le tijonik, kuya le kib’anik le uloq’oxik rumal kusuju chaqe le ke’ilow le eta’manik kb’an uch’ob’ik ub’e le ruk’ le k’exoj eta’manik rech konojel kkib’an utz rilik le eta’manik rech ub’anik che le chak.
Le kuwichij le eta’manik are le chomanem, le kowinem che le ub’anik, le kb’ixik, le loq’onem, le jastaq ronojel eta’mamj reta’mam jun winaq pa le utijom wi rib’, le kowinel che are kuya ub’ixik ruk’ ronojel le eta´manik ub’anom, pa le tijob’al, pa le wokaj winaq kkib’an le eta’manem xaquje.
We jun ub’ixik we kuwichij le eta’manik, le ch’akok kriqataj chi upam le eta’manik are le ub’anik retaxik le ch’akoj uriq’o pa la uk’aslemal pa le utijonik pa le tijonik rech tijob’al on ne’ le eta’manik pa le wokoj taq winaq kk’b’an le tijonik xaquje. Le jastaq utz ketaxik le kib’anom le winaq, are sib’alaj rajawaxik rech keta’maxik jas le kuchomaj jun winaq, jas le reta’mam rech kiltajik jonojel le reta’mam xaquj’e pa le tijonik kpe pa Europa.
CEDEFOP kub’ij chi le reta’mab’al jun winaq sib’alaj rajawaxik b’an rilik, kb’an ukojik ronojel le utijom rib’ che rech ketaxik, keta’maxik ronojel le reta’mab’al pa jun chak kutzukuj, pa jun eta’maenem utijom wi reib’ rech kilik jawi la qas kumaj wi che jun chak..
Are le chuq’ab’ k’o che le tijoxel che le ub’anik unimarsaxik le ret’amab’al sib’alaj utz rech kuya uchuq’ab’ le reta’mab’al rech ukojik pa le uk’aslemal, le q’ij chi q’ij pa utukel wi on kuk’ le komon, pa le uchak, pa le tinamit, le komon rech urutzirsaxik le jastaq kb’an pa le komon.
Le eta’manem ma aretaj la’ le ukamulixik le ksik’ix uwach cho tal le wuj, are kuk’am rib’ le chomanik, le ub’anik pa komon le eta’manik. Are kub’ij chi jun winaq kkowinik kub’ano, keta’manik, xaquje’ kutzelej uwach le ub’anik uto’ik le resaxik le tinamit pa le k’axk’olik. Le eta’manem are la eta’manik ronojel qak’aslemal, xaquje’ kub’an jun uchak sib’alaj kupatanij pa le utzukuxik ajchakib’, le eta’manik rech kub’an rutzil le uk’aslemal jun winaj rachi’l le uto’ik le utinamit, le uwinaq.
Le kuwichij le eta’manik are sib’alaj rajawaxik chike le ke’oksanik, k’i kiwach chi wiaq, k’o sib’alaj kichak pa le komon, are sib’al kkipatanij pa le chak rech chak.
Rumal, rajawaxik kb’an ub’ixik, kb’an ub’ixik, le unimal le tzij koksax chi upam , rech kilik xaquje’ sib’alaj rajasaxik.
Rumal la’ sib’ala k’i qawach, le kuwichij le eta’manik sib’alaj kuatanij n’jim kb’an che xaquje’ k’ol le uchukuxik, le uk’amb’ik le ub’anik. Kraj kab’an ucholaxik le uk’amil loq rech umajik: K’amb’ejnik, rajawaxik kch’ob’ ub’e rumal kb’an ub’ixik ruk’ tzij kkicho’b’ ub’e konojel le winaq, are chike le tijonelab’ kb’an utzlaj uwokik rech kkib’an uk’utik chiki wa le tijoxelab’ xaquje’ pa le tinamit e k’ wi.
|
Tijoxelab’ |
|
|
Uk’u’x le chak |
Rajawaxik kch’ob’ ub’e jas kkaj are, kb’an rilik le keta’mab’al rech kilik we k’o ritajnaq pa le eta’manik, xaquje’ rajawaxik kya’ ub’ixik le ch’akoj. |
|
Rajawaxik |
Rajawaxik kb’an uk’amik le tzij saqlaj uk’amik, kuk’am ub’e che le chakunem xaquje’ ruk’ le tzij konojel kkich’ob’ ub’e. Le kuwichij le eta’manik ktob’an che le ropanik pawi rajawaxik wi, le tijonik pa le jawi petanaq wi pa le komon rachi’l le eta’manik ronojel le k’aslema.. |
|
Tijonelab’ |
|
|
Uk’u’x le chak |
Kb’an ujuxik, kb’an uwokik le ub’e le chak, le retaxik le eta’mam. |
|
Necesidades |
Le kuwichij utzlaj rilik, utzlaj uq’axexik uk’utik, kkik’am kib’ ruk’ le uk’u’x le b’e rech le eta’manik. Le kuwichij le eta’manik rajawaxik kub’an uq’axaxik ub’anik pa le uperaj le na’oj, (k’amb’ejanik; le k’i ub’anik kiriqik le uk’u’x taq tzij) rachi’l le tob’anik che le ub’anik le etanik rachi’l le chak rech le tijonik. Are la’ se sib’alaj rajawaxik. |
|
Aj ya’l taq chak |
|
|
Uk’u’x le b’e |
Kab’an ukolomixik le reta’mb’al le winaq ruk’ le rajawaxik che le kb’anow uk’amik che le chak. Rajawaxik kab’an uk’aik winaq e ajchakib’ ruk’ nim reta’mab' rachi’l qas are kumaj che le chak rajawaxik pa taq le kmon kkik’am b’ik winaq. |
|
Rajawaxik |
Le kuwichk are rajawaxik kb’an ub’ixik pa le eta’manik pa le chak. Are rajawaxik kb’an relsaxik uq’ij le ub’anik le jastaq, le kupatanij kub’an okem pa le ub’anik le chak, le ukojik le tzij kumajo kkita ub’e le winaqib’ che le alaxik ukojik le b’iaj che le uk’u’ le ajchakib’ rech le ub’anik jastaq. |
|
Ajb’anal re le ub’e le kuchomal le chak |
|
|
Uk’u’x ub’e le chak |
Ub’anik rachi’l ub’anik usolixik le chakub’al che le ub’anik le tijonik rachi’l le eta’manik, ub’anik uya’ik le tob’anik rech le utzj ub’e le chak kb’anik, xaquje’ kojtob’an che le uya’ik le winaqib’ ke’pe ch’aqap le ja’ rech le qato’ik pa we qatinamit. |
|
Rajawaxik |
Kuwichij le ub’anik ukolomil rachi’l le kjunumsaxik rech ke’ok pa le ub’anik le k’i keta’mab’al le winaq rachi’l le kya uq’ij le reta’mab’al le winaq (K’amb’ejanik rech le ub’e le Europeo rech le kub’an retaxik le reta’mab’al le winaq che le k’i taq jastaq le chak). Le ke’oksan re are kkikitzukuj le kolomil, le saqlaj chak, le nim uq’ij le chak petanaq ch’aqap le je’. |
|
Le ke’etanik le keta’mab’al le winaq rachi’l le ke’yo’w le wuj |
|
|
Uk’u’l le chak |
Kb’an ucholaxik le jas kukolomij rib’ kuk’ le nik’aj chak chi, le ub’anik le eta’manik, rachi’l kya’ ub’ixik janikpa’ xchakik. |
|
Rajawaxik |
Le kuwichij le le eta’manik, ketaxik, utzlaj ub’anik le chakub’al le eta’manik. Are’ kkaj ketaxik xaquje’ mialaj eta’aminik rajawaxik chike pa le k’i uperaj le chak xaquje’ k’i uwach le chak rech k’ban uloq’oxik ronojel le eta’manik. |
.
|
Eta’manel rech ajchakib’ |
|
|
Uk’u’x b’e |
Tob’anik che le winaq xkilo k’o tob’anik che le eta’manik rachi’l le chak man utz taj. |
|
Rajawaxik |
Le kuwichij are kb’an ub’ixik uya’ik le eta’manik kumajo kb’an uq’axixik xuquje’ le b’e rech le ch’akoj. Le man k’ax taj ujumansaxik uwach le keta’mab’al le winaq che le eta’manik sib’alaj nim rajawaxik pa we et’manel rech ajchakib’. |
|
K’amal b’e rech uya’ik uloq’ jun eta’manik |
|
|
Uk’u’x chak |
Retaxik le eta’manik uk’am uloq pa le tijob’al rachi’l eta’manik. |
|
Rajawaxik |
Saqlaj Kuwichij le retaxik le eta’manik b’anom pa le tijob’al rech ojer, are rajawaxik kya le jas le b’anom sib’alaj rutzik, saq che le etanik. Sib’alaj kpaj uya’ik le eta’manik rech le k’amal b’e kuya’o uloq’ le eta’manik che le kub’ano. |
Le ukojik le kuwichij le eta’manil (RdA) are kub’ij le uchomaxik upam le ub’e le tijob’al junwi, k’exelik: Are uk’u’x che le tijoxel are kutzuk chi le winaq kketa’maj, kkichomaj rachi’l are e kowinel che le che utzukuxik le wachinik che le eta’mani.
Ub’ixik
Saqlaj ub’ixik rachi’l man k’ax taq uch’ob’ik ub’e are la’ le ub’eal le utz’ib’axik le kuwichij le eta’manem:
Vertical dimension of the LO statements
Learning outcome statements should accurately convey the depth and complexity of the learning they represent.
Achieving this requires a shared understanding of level descriptors and criteria that define varying degrees of complexity.
Incorporating a vertical dimension into learning outcomes means clearly indicating the level and challenge associated with the expected learning.
This often involves referencing an explicit or implicit hierarchy of learning expectations and achievements. The European Qualifications Framework (EQF) serves as a prominent example of such a hierarchy, as illustrated by the columns in the following table.
|
Uwokik le ch’ab’al rech le kuwichij le eta’manik rajawaxik: |
|||
|
Chawila le tijoxel |
Kakoj jun uk’u’x tzij rech kab’ij jas uperaj le eta’manik kawaye’j. |
Kb’an ub’ixik le jastaq kqaj kojopan wi (le sib’alaj chomanem kb’anik, le kopan wi) che le eta’manik eye’m. |
Uk’amik le jawi kb’an wi, le eta’manik rajawaxik kk’ulmatajik che sib’alaj rajawaxik. |
|
K’amb’ejanik |
|||
|
Le tijoxel… |
Kye’xik chi kuya… |
…Kutz’ib’aj le xuwichik le xub’ano, rachi’l jas le k’ax k’o na |
…kumajo nik’aj chik kkimaj le uk’amik ub’e le chak. |
|
Le tijoxel… |
Keye’xik kub’an… |
…le kuk’am uloq chirij che le uq’inomal le uwachulew, we kub’an k’ax che… |
…Le pwaq sachom che le chakub’al chak rajawaxik le ja’ rech le ulew che le ukojik. |
Le uka’yeb’al le ch’ab’al RdA
Le ch’ab’al che le kuwichij le eta’manik, are kkiq’axek ub’ixik ruk’ le chomanik le eta’manik katajin kub’ano.
Rech uriqik la, rajawaxik k’o k’u’lb’al k’u’xaj chike le kkilij le uperaj taq le chak rachi’l le jastaq rajawaxik che le uwokik le uperaj le chak.
Kb’an ukojik jun jastaq che le kuwichij le eta’manik are kub’ij le uperaj le winaq e oknaq chi upam le eta’manik kaye’m..
We eta’manik are kuya le sib’alaj ch’akoj chike le winaq ket’am le rajawaxik le etamab’al pa le qak’aselma. Le ub’e le chak rech le Europeo de Cualificaciones (MEC) are sib’alaj rajawaxuk, pa le k’amb’ejanik e k’o ikim.
|
|
Tijoxealb’ |
Le uk’u’x chak |
Le jastaq |
Le ub’antajin tinamit |
|
MEC Urox peraj |
Le tijoxel kreta’maj… |
|
|
Le uk’amik le chak rech resaxik le k’axk’olik chikixo’l le tinamit |
|
MEC Ukaj peraj |
Rajawaxik le tijoxel kreta’mam… |
|
|
Le jastaq koksax pal e chak sib’alaj rumal le ub’antajik le tinamit, le winaq. |
|
MEC Ujo’ peraj |
Rajawaxik le tiojoxel kreta’maj… |
|
|
La le jastaq wi k’exel le kb’an wi le chak rach’l le chak pa wi kb’an wi le k’exoj rajawaxik |
Uk’amik uq’ab le kuwichin le eta’manik (RdA) pa le tijonik
Rech ub’anik utzlaj ukojik le kuwachij le eta’manik, sib’alaj rajawaxik ub’anik rutzil le eta’manik.
We julé ch’ab’al sib’alaj rajawaxik che le ub’anik utzj ukojil:
Le ub’e le chak are uya’ik sib’alaj rutzil le eta’manik, le tijonik kkik’am b’a kib’ che uto’ik kib’ che le ub’anik le jastaq keye’ch che.
Este enfoque basado en resultados invita a los docentes a considerar importantes preguntas:
We ri’ kuta le tijonik rumal kub’an le uk’amil le k’i uwach le —jas xa jun ub’anik rilik le ronojel reta’m jun winaq, le ub’antajik, le uq’ab’ le chak rachi’l le wokom che le tijoniki— kuk’am rib’ le ub’anik pa wokaj, man pa utukel taj, rajawaxik pa komon kb’an wi rech utz kelik.
Financiado por la Unión Europea. Las opiniones y puntos de vista expresados solo comprometen a su(s) autor(es) y no reflejan necesariamente los de la Unión Europea o los de la Agencia Ejecutiva Europea de Educación y Cultura (EACEA). Ni la Unión Europea ni la EACEA pueden ser considerados responsables de ellos.
Rutzijol ch’ab’al – Runa’ojil Creative Commons: Le taq wuj Ktzijob’ex xuquje’ ya’om ub’ixik che’ la pa we chak-tob’anel INNOVET LATAM xb’an ucha’ik “Taq tob’anel tzijonem telenem” (REA), xuquje’ ya’talik (maj utayik kichi’ le eb’anownaq), rech roksaxik, unik’oxik, uk’amik, uk’exik ne’ ub’anik, usuk’b’axik, ujachik chikiwach le winaqib’ kkaj kkikojo, ruk’ eta’manik rech le uk’ux xe’el xb’anowik.