Le MEC xb’an urilik rumal le Ajpop che le UE rachi’l le Parlamento Europeo ruk’ le uchilb’axik xb’anik pa le q’ij 23 de abril de 2008.
We jun chilb’anik xb’anik usukmaxik pa le 2017 rech ub’anik rutzil le rajawaxik rilik le k’ayowal petanaq chaqawach, le uwac le chak are, kuya ub’ixik che waqib’ uperaj uwach le eta’manik rajawaxik che le chakub’al rech uya’ik kiq’ojil le winaq utzlaj chak kub’ano.

![]() |
Le kuchilb’ej le MEC are kuta chike le tinamit e k’o chi upam we chak:
Kb’an ukputik le MEC kub’ij are le kb’an uk’amik rib’ kuk’ le qatinamit rech utzukuxik le chuq’ab’ rech le tijonik pa uperaj le MEC. |
|
Le k’amal b’e rech le qatinamit are ke’b’anowik le uya’ik kichuq’ab’ le rajawaxik che le tijonik, che le eta’manik rech nim uq’ij le eta’amanik are kuya wajxaqib’ uperaj kqaya ub’ixik are kub’an ukojik le MEC. Le kuwichij le chak rech le kub’an uk’amik utz’am le chak rech xajun uwach are kub’an le MEC. |
![]() |
Le MEC kub’ij chi le uya’ik uchuq’ab’ le eta’manik are:
Le kuwichij le ub’anik le tijonik rachi’l ub’anik rilik ukamulixik rilik le kub’ano are le eta’manik chike le tijoxelab’ uq’iyom pa le tijonik ruk’ la’ le jas taq b’in chi are kok chi upam le tijonik'.
|
SAQIL CHAK RACHI’L UJUNAMSAXIK Le chakub’al pa we eta’manem rachi’l le tijonik pa le tijonik Europa are k’exel choch le nik’aj taq tinamit rumal le kutzukuj are le utzil, le saq b’e rachi’l le utzilal le tijonem. We jun ub’anik le tijonik are kuloq’oj le chomab’al, le eta’manen chike le winaq che le rech e k’o winaq k’o jun kichuq’ab’il k’exel chike nik’aj winaq chik. Che le ub’anik wa’, le ub’e le Marco Europeo che uya’ik kichuq’ab’ are kusuju le chakub’al kujunamij kub’an ujunamixik le jastaq kuk’ nik’aj taq tinamit chik rech kilik le chuq’abil kuya’o are chike le ajchakib’. Wa’ are loq’ kb’an rilik le kuwichij le eta’manik le uya’ik uchuq’ab’ ruk’ saq rachi’l le opanem chi upam. Le MEC kuya le petam rachi’l b’enam chike le tijoxelab’, ajchakib’ chike le eta’manem ronojel k’aslemal rachi’l le uya’ik le eta’manik rech nim kino’jib’al che le chak rajawaxik chike le winaq.. |
![]() |
Le ub’e le uchuq’ab’ le eta’manik rech le winaqib’ sib’alaj le keta’mab’al ke’el wi pa le k’i taq uperaj le kiriqom pa le eta’manik kkib’ano. Le ub’e le eta’manik are le:
Uk’amik rib’ le chakub’al rech uya’ik uchuq’ab’ le eta’manik.
Rutzirsaxik le ub’e le chak rech saqlaj b’e kutaqej, le okem rachi’l le ub’anik le uchuq’ab’ le k’ayeb’al rech chak, le tijonik rachi’l le eta’manik pa le qatinamit, qakomon.
Le ub’e le uchuq’ab’ le eta’manik are kuya le tijonik ronojel k’aslemal are ruk’ le ub’e rech ub’anik rutzil le chomanem le eta’manem rech le winaqib’ rech uto’ik le ub’anik le eta’manik chike le winaq le tinamit, le chakunem. Wa’ are kumaj le tijonik kiriqom ruk’ le eta’manik pa le tijob’al, pa le eta’manik kya’ik pa le tinamit, pa le xaq tijonik rech kuriq ub’e jun chak.
Kuwichij le eta’manik
Le MEC, rachi’l konojel le ub’e le Nacionales rech chuq’ab’inik utaqem jun ub’e are kutzukuj le wachinem che le tijonem.
Wa kub’ij chi le kb’an uchomaxik pa le uperaj le eta’manik are le chuq’ab’inik are kutzukuj chi le tijoxelab’ kketa’maj kkichomaj rachi’l ke’kowinik kkib’ano.

Le uchomaxil le kuwichij le eta’manik pa le MEC are kuchap le k’i uwach le: uperaj le k’i uwach le eta’manik le tijonik.
Chomanik, eta’manik, ub’anik ruk’ chuq’ab’ rachi’l qkowarsaj qib’
|
Chomanem |
Eta'mane |
Chuq’ab’em chi tukel |
|
Pa le ub’e le chak che le MEC, le na’oj kb’an ub’ixik pa ch’awem, chomanem. |
Pa le ub’e chal le MEC, le eta’manem are kub’ij jas le chomanem (kub’an ub’ixik le ukojik le chomanem, le kqana’o, le ub’anik k’ak’ taq jastaq) rachi’l le ub’anik (ub’anik jastaq ruk’ le q’ab’aj rachi’l ukojik le chakub’al) |
Pa le ub’e le MEC, le ub’anik ukowirsaxik le chak rech kqab’an qachak pa qatukel wi are kub’ano le tijoxelab’ che le ub’anik le chomanem le eta’manik rachi’l le chak ruk’ chuq’ab’il. |
|
|
Knowledge |
Skills |
Responsibility and autonomy |
|
Level 1 |
Basic general knowledge. |
Basic skills required to carry out simple tasks. |
Work or study under direct supervision in a structured context. |
|
Level 2 |
Basic factual knowledge of a field of work or study. |
Basic cognitive and practical skills required to use relevant information in order to carry out tasks and solve routine problems using simple rules and tools. |
Work or study under supervision with some autonomy. |
|
Level 3 |
Knowledge of facts, principles, processes and general concepts in a field of work or study. |
A range of cognitive and practical skills required to accomplish tasks and solve problems by selecting and applying basic methods, tools, materials and information. |
Take responsibility for completion of tasks in work or study. Adapt own behaviour to circumstances in solving problems. |
|
Level 4 |
Factual and theoretical knowledge in broad contexts within a field of work or study. |
A range of cognitive and practical skills required to generate solutions to specific problems in a field of work or study. |
Exercise self-management within the guidelines of work or study contexts that are usually predictable, but are subject to change. Supervise the routine work of others, taking some responsibility for the evaluation and improvement of work or study activities. |
|
Level 5 |
Comprehensive, specialised, factual and theoretical knowledge within a field of work or study, and an awareness of the boundaries of that knowledge. |
A comprehensive range of cognitive and practical skills required to develop creative solutions to abstract problems. |
Exercise management and supervision in contexts of work or study activities where there is unpredictable change. Review and develop performance of self and others. |
|
Level 6 |
Advanced knowledge of a field of work or study, involving a critical understanding of theories and principles. |
Advanced skills, demonstrating mastery and innovation, required to solve complex and unpredictable problems in a specialised field of work or study. |
Manage complex technical or professional activities or projects, taking responsibility for decision-making in unpredictable work or study contexts. Take responsibility for managing professional development of individuals and groups. |
|
Level 7 |
Highly specialised knowledge, some of which is at the forefront of knowledge, in a field of work or study, as the basis for original thinking and/ or research. Critical awareness of knowledge issues in a field and at the interface between different fields. |
Specialised problem-solving skills required in research and/or innovation in order to develop new knowledge and procedures, and to integrate knowledge from different fields. |
Manage and transform work or study contexts that are complex, unpredictable and require new strategic approaches. Take responsibility for contributing to professional knowledge and practice, and/or for reviewing the strategic performance of teams. |
|
Level 8 |
Knowledge at the most advanced frontier of a field of work or study, and at the interface between fields. |
The most advanced and specialised skills and techniques, including synthesis and evaluation, required to solve critical problems in research and/ or innovation, and to extend and redefine existing knowledge or professional practice. |
Demonstrate substantial authority, innovation, autonomy, scholarly and professional integrity and sustained commitment to the development of new ideas or processes at the forefront of work or study contexts, including research. |
Le ub’anik uya’ik uchuq’ab’ le eta’manem rech le chak, are sib’alaj kupatanij che urijik le chak, are sib’alaj uchuq’ab’ che le chak. Le kichuq’ab’ are kub’an uya’ik le saq chak, saq eta’manik.
Le MEC (Marco Europeo de Cualificaciones) are ktob’an chike le winaq kkiya chak rech:
Le ukojik le MEC, le ke’yo’w le chak kekowinik kb’an xit’ che le k’axk’olil pa le utzukuxik le chak, le uya’ik le chak.
Kapitz’ le uk’a’mal rech rilik le wachb’al pa k’iche’. 2:17):
https://audiovisual.ec.europa.eu/en/media/video/I-152433
Kapitz’ pa le uk’a’mal che rilik le wachib’al 2/2
(pa k’iche’, maj tz’ib’ ikim. 2:59):
Audiovisual Service - European Qualifications Framework – working and learning abroad
Le ub’anik le eta’manik are le ub’e rech uwokik taq chek rech le eta’manem, le uk’u’x k’o pa le ub’anik kuwichij le eta’manik, ucha’ik le jastaq kk’utik, sib’alaj rutzil chike le tijoxelab’, rechi’l ucha’ik le chakub’al che le uk’utik.
Jun chakub’al che ub’anik le tijonik are kutzukuj nim eta’amanik kya chike le tijoxelab’, ruk’ jun chakub’al rech eta’manem rajawaxik rech k’o chak ruk’ utzilal rech k’o eta’manem che uk’amik jun chak.
We jun ub’e chak are kuta le:
Le ub’e le Europeo de Cualificaciones (MEC) kuya kuya uchuq’ab’ rachi’l jun ktob’anik rachi’l che ub’anik we jun chakub’al are kuya pa le uk’u’x le roxsakik le chakub’al.
|
UK’UX |
Jalajoj rech jawi tinamit |
K’amb’ejanik MEC 2 |
K’amb’ejanik MEC 3 |
K’amb’ejanik MEC 4 |
K’amb’ejanik MEC 5 |
K’amb’ejanik MEC 6 |
|
Cholam |
Uwokik le ucholaxik le chak |
|
Ucholaxik le chak rech kb’an urilik le umajik le chak b’im pa le cholam chak. . |
Ub’anik ucholaxik le chak rech ub’anik taq le chakub’al rech kilik le jastaq kutzir chi upam le chakub’al b’anom ucholaxik. |
We k’o jun jastaq man utz taj, kb’an uk’exik pa le ucholaxik chak b’anom kanoq.. |
|
|
uwokik |
Uwokik le chak kuk’ nik’aj winaq chik |
|
|
Kb’an uchomaxik rij kuk’ nik’aj winaq le uk’amik rib’ le nik’ak akchakub’al chik pa le ub’anik |
Kb’an uchomaxik rij le chak kuk’ nik’aj winaq chik rech kb’an retaxik le ub’anik utz che le chak on k’o na kraj. |
Kb’an uchomaxik rij le chak are chi’ k’o jun chak ma ilom taj, xaq k’atet k’o kraj , k’o k’aywal che. |
|
Uchomaxik |
Uchomaxik le jas kb’anik chi k’o jun k’aywalil che le chak kilik k’i uperaj le ub’anik k’ak’ taq chak. |
|
|
Tob’anik chikixo’l le ajchakib’che le uwokik le chak uya’ik le ulaq’ik uwach le k’ayowal k’olil. |
Kb’an ujuxik le ub’anik utzil che le chak ruk’ ub’anik k’ak’ taj na’oj che rutzirsaxik. |
Ujuxik le ub’anik rutzil che le ruk’ k’ak’ taq jastaq rech rutzirsaxik. |
|
K’ijilem
|
Ub’anik le wokaj ajchakib’ che le k’ayeb’al che le chak pa le uperaj le uq’ab’ le chak che le rajawaxik wi. |
|
Ub’anik le chak kya’ kanoq le ojer taq jastaq chi upam le k’i uwach. |
Ub’anik le jastaq maj b’anom utzib’axik ujeqik rachi’l ktaqex rilik. |
Ub’anik le chak ruk le chakub’al k’i uwach rech le rilik ub’anik jun rilik le k’axk’olil nab’e. |
|
|
Umajik |
Ub’anik ukojik le chakub’al kkib’an k’exoj le chak, k’ak’. |
Ub’anik ukojik le chakub’al pa le wokaj rajawaxik wi kkich’ob’ ub’ek utzlaj usolxik kb’anik. |
Ub’anik ukojik le chakub’al uk’amik b’ik le k’utum pa le tijonik. |
Kb’an ukokik le chakub’al, winaqib’, kilik qas utz ub’anik ruk etab’al rech kilik qas utz ukojik kb’anik. |
|
|
Financiado por la Unión Europea. Las opiniones y puntos de vista expresados solo comprometen a su(s) autor(es) y no reflejan necesariamente los de la Unión Europea o los de la Agencia Ejecutiva Europea de Educación y Cultura (EACEA). Ni la Unión Europea ni la EACEA pueden ser considerados responsables de ellos.
Rutzijol ch’ab’al – Runa’ojil Creative Commons: Le taq wuj Ktzijob’ex xuquje’ ya’om ub’ixik che’ la pa we chak-tob’anel INNOVET LATAM xb’an ucha’ik “Taq tob’anel tzijonem telenem” (REA), xuquje’ ya’talik (maj utayik kichi’ le eb’anownaq), rech roksaxik, unik’oxik, uk’amik, uk’exik ne’ ub’anik, usuk’b’axik, ujachik chikiwach le winaqib’ kkaj kkikojo, ruk’ eta’manik rech le uk’ux xe’el xb’anowik.